Παλαιά Διαθήκη Καινή Διαθήκη
ΓΕΝΕΣΙΣ
ΕΞΟΔΟΣ
ΛΕΥΙΤΙΚΟΝ
ΑΡΙΘΜΟΙ
ΔΕΥΤΕΡΟΝΟΜΙΟΝ
ΙΗΣΟΥΣ ΤΟΥ ΝΑΥΗ
ΚΡΙΤΑΙ
ΡΟΥΘ
ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ Α΄
ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ B΄
ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ Γ΄
ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ Δ΄
ΠΑΡΑΛΕΙΠΟΜΕΝΩΝ Α΄
ΠΑΡΑΛΕΙΠΟΜΕΝΩΝ Β΄
ΕΣΔΡΑΣ Α΄
ΕΣΔΡΑΣ Β΄
ΝΕΕΜΙΑΣ
ΤΩΒΙΤ
ΙΟΥΔΙΘ
ΕΣΘΗΡ
ΜΑΚΚΑΒΑΙΩΝ Α΄
ΜΑΚΚΑΒΑΙΩΝ Β΄
ΜΑΚΚΑΒΑΙΩΝ Γ΄
ΨΑΛΜΟΙ
ΙΩΒ
ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ
ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΗΣ
ΑΣΜΑ ΑΣΜΑΤΩΝ
ΣΟΦΙΑ ΣΟΛΟΜΩΝΤΟΣ
ΣΟΦΙΑ ΣΕΙΡΑΧ
ΩΣΗΕ
ΑΜΩΣ
ΜΙΧΑΙΑΣ
ΙΩΗΛ
ΟΒΔΙΟΥ
ΙΩΝΑΣ
ΝΑΟΥΜ
ΑΒΒΑΚΟΥΜ
ΣΟΦΟΝΙΑΣ
ΑΓΓΑΙΟΣ
ΖΑΧΑΡΙΑΣ
ΜΑΛΑΧΙΑΣ
ΗΣΑΪΑΣ
ΙΕΡΕΜΙΑΣ
ΒΑΡΟΥΧ
ΘΡΗΝΟΙ ΙΕΡΕΜΙΟΥ
ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΙΕΡΕΜΙΟΥ
ΙΕΖΕΚΙΗΛ
ΔΑΝΙΗΛ - ΒΗΛ ΚΑΙ ΔΡΑΚΩΝ
ΜΑΚΚΑΒΑΙΩΝ Δ΄
ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ
ΚΑΤΑ ΜΑΡΚΟΝ
ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ
ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ
ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ
ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ
ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Α΄
ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Β΄
ΠΡΟΣ ΓΑΛΑΤΑΣ
ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ
ΠΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΗΣΙΟΥΣ
ΠΡΟΣ ΚΟΛΟΣΣΑΕΙΣ
ΠΡΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΕΙΣ Α΄
ΠΡΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΕΙΣ Β΄
ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ Α΄
ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ Β΄
ΠΡΟΣ ΤΙΤΟΝ
ΠΡΟΣ ΦΙΛΗΜΟΝΑ
ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ
ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΙΑΚΩΒΟΥ
Α΄ ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΠΕΤΡΟΥ
Β΄ ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΠΕΤΡΟΥ
Α΄ ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΙΩΑΝΝΟΥ
Β΄ ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΙΩΑΝΝΟΥ
Γ΄ ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΙΩΑΝΝΟΥ
ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΙΟΥΔΑ
ΑΠΟΚΑΛΥΨΙΣ ΙΩΑΝΝΟΥ
Τίτλος:Ἅγιος Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης
Συγγραφέας:
Κατηγορία: Ἅγιοι-Ἁγιαζόμενοι
Θέμα:
Πηγή/Έκδοση:
Χρ.Έκδοσης:
Ἅγιος Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης

 

( Χώρα Νάξου Κυκλάδων 1749 - Ἅγιο Ὅρος 14 Ἰουλίου 1809)


ΑΠΟΛΥΤΙΚΙΟ (ἦχος α΄ )

«Τὸν τοῦ Ἄθω φωστῆρα καὶ τῆς Νάξου τὸ βλάστημα,
καὶ τῆς Ἐκκλησίας ἁπάσης τὸν θεόπτουν διδάσκαλον,
Νικόδημον τιμήσωμεν πιστοί,
ὡς ἔμπλεων σοφίας θεϊκῆς.
Διδαχάς γὰρ οὐρανὶους καὶ δαψιλεῖς,
βλυστάνει τοῖς κραυγάζουσι.
Δόξα τῷ σὲ δοξάσαντι Χριστῷ,
δόξα τῷ σὲ στεφανώσαντι,
δόξα τῷ σὲ χορηγοῦντι διὰ σοῦ ἡμῖν τὰ πρόσφορα».

ΕΤΕΡΟΝ (ἦχος γ )

«Σοφίας χάριτι,
Πάτερ κοσμούμενος,
σάλπιγξ θεόφθογγος,
ὤφθης τοῦ Πνεύματος,
καὶ ἀρετῶν ὑφηγητής,
Νικόδημε θεηγόρε.
Πᾶσι γὰρ παρέθηκας,
σωτηρίας διδάγματα,
βίου καθαρότητος,
διεκφαίνων τὴν ἔλαμψιν,
τῷ πλούτῳ τῶν ἐνθέων σου λόγων,
δι’ ὧν ὡς φῶς τῷ κόσμῳ ἔλαμψας».



ΒΙΟΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΕΙΑ

Α . Γέννηση - ἀνατροφὴ

Τὸ 1749 γεννήθηκε στὴ χώρα τῆς Νάξου Κυκλάδων ὁ Νικόλαος Καλιβούρτζης. Ὁ πατέρας του ὀνομαζόταν Ἀντώνιος καὶ ἡ μητέρα του Ἀναστασία. Εἶχε καὶ ἕνα μικρότερο ἀδελφό, τὸν Πιέρο, ποὺ ἀργότερα ἔγινε ἕνας ἀπὸ τοὺς βασικοὺς συνδρομητὲς τοῦ πολυγραφότατου Ἁγίου μας. Ἀπὸ μικρὸ παιδὶ πῆρε τὴν ἐκκλησιαστικὴ εὐσέβεια ἀπὸ τὴν μητέρα του καὶ ἔκανε παρέα μὲ τὸν ἐξάδελφό του, μετέπειτα ἐπίσκοπο Εὐρίπου Ἰερόθεο.
Δίπλα στὸ σπίτι του ἦταν ὁ ἐνοριακὸς Ι. Ναὸς τῆς Ἁγίας Παρασκευῆς, στὸν ὁποῖο σύχναζε σὲ ὅλες τὶς ἀκολουθίες, ὅπου καὶ ἔμαθε πολλοὺς ὕμνους. Ὁ ἱερέας τὸν ἔχει μαζί του σ’ ὅλες τὶς ἱεροπραξίες. Σὲ ἡλικία 12 ἐτῶν, εἰσάγεται στὴν ὀνομαστὴ σχολὴ τῆς Νάξου, πραγματικὴ Ἀκαδημία. Λειτουργοῦσε στὴν Ι. Μ. τοῦ Ἁγίου Γεωργίου Γρώττας, μὲ Διευθυντή τὸν ἀδελφό τοῦ Ἁγίου Κοσμᾶ τοῦ Αἰτωλοῦ, τὸν Ἀρχ. Χρύσανθο τὸν Ἐξωχωρίτη.


Β . Ἀνώτερες Σπουδὲς στὴ Σμύρνη

Ἔμαθε τὰ πρῶτα γράμματα στὸ Νησὶ του κοντὰ στὸν Ἀρχιμανδρίτη Χρύσανθο, τὸν ἀδελφό τοῦ Ἁγίου Κοσμᾶ τοῦ Αἰτωλοῦ. Ὄχι μόνον οἱ γονεῖς του, ἀλλὰ καὶ ὁ δάσκαλός του Χρύσανθος αἰσθάνθηκαν τὴν ἀνάγκη νὰ τὸν προωθήσουν γιὰ ἀνώτερες σπουδές. Μὲ πατρικὴ μέριμνα τοῦ μητροπολίτη Παροναξίας Ἄνθιμου Βαρδῆ, στέλνεται στὴν «Εὐαγγελικὴ Σχολή» τῆς Σμύρνης. Ἐκεῖ τὸν ἀνέλαβε ὁ ξακουστὸς Ἱερόθεος Βουλισμᾶς. Ἐκεῖ εἶχε σὰν συμμαθητές, μεταξὺ ἄλλων, καὶ τοὺς μετέπειτα Πατριάρχες Κωνσταντινουπόλεως Νεόφυτον τὸν Ζ καὶ Γρηγόριον τὸν Ε .
Ὁ Νικόλαος ἔγινε γνωστὸς γιὰ τὴν πολυμάθειά του καὶ τὴν δυνατὴ μνήμη του. Ἀρκοῦσε νὰ διαβάσει μία φορά ἕνα βιβλίο καὶ νὰ τὸ θυμᾶται πάντα! Ἡ εὐφυΐα του, ἡ ταπεινότητά του καὶ ὁ πληθωρισμὸς τῶν γνώσεων, ἐκκλησιαστικῶν καὶ κοσμικῶν, τὸν ἀνέδειχναν σὲ δάσκαλο ἀκόμα καὶ τῶν συμμαθητῶν του. Πέρα ἀπὸ τὴν βαθιὰ γνώση τῶν Θεολογικῶν γραμμάτων καὶ τῶν ἐπιστημῶν τῆς ἐποχῆς, ἔμαθε τέλεια τὴν Λατινική, τὴν Ἰταλικὴ καὶ τὴν Γαλλικὴ Γλῶσσα. Μετὰ ἀπὸ τὴν πενταετῆ οἰκότροφη φοίτησή του, σὲ ἡλικία 21 ἐτῶν, παρὰ τὶς προσπάθειες νὰ μείνει ὡς δάσκαλος στὴ Σχολή, αὐτὸς τὸν νοῦ του τὸν εἶχε ἀλλοῦ…


Γ . Στὴν Νάξο μὲ τοὺς κολλυβάδες

Τὸ 1770 (21 ἐτῶν) ὁ Ρωσικὸς στόλος κατέκαψε τὸν Τουρκικὸ στὰ Δωδεκάνησα. Οἱ Τοῦρκοι γιὰ ἀντίποινα σήκωσαν στὴν Σμύρνη ἀντίποινα, ὅπου ἔσφαξαν πολλοὺς Χριστιανούς. Μεγάλο προσφυγικὸ κῦμα φτάνει μέχρι τὴν Πελοπόννησο, ὁ δὲ Νικόλαος στὴ Νάξο. Τότε, γιὰ μία πενταετία περίπου ἐργάστηκε ὡς Γραμματέας τῆς Μητροπόλεως Παροναξίας μὲ τὴν ἐποπτεία καὶ τὴν καθοδήγηση τοῦ Μητροπολίτου Παροναξίας Ἀνθίμου τοῦ Γ (1742-1779). Τοῦ πρότεινε μάλιστα νὰ γίνει κληρικὸς καὶ μὲ τὶς γνώσεις του νὰ ἀντιμετωπίσει τὴν θεολογία τῶν Φράγκων, ποὺ ὑπῆρχαν στὸ νησί.

Τὴν ἐποχὴ αὐτὴ (1774) βρέθηκαν στὴν Νάξο ἐξόριστοι ἀπὸ τὸ Ἅγιο Ὅρος, οἱ ὑπέρμαχοι τῆς Ὀρθοδοξίας ἁγιορεῖτες πατέρες, Ἱερομόναχοι Γρηγόριος καὶ Νήφων καὶ ὁ Γερό-Ἀρσένιος. Γνωρίστηκαν καὶ μίλησαν γιὰ τὸ «κολλυβαδικό» κίνημα, μὲ τὸ ὁποῖο οἱ μοναχοὶ ὑπερασπίζονταν τὴν Κυριακή, ἡμέρα τῆς Ἀνάστασης, ἡμέρα χαρᾶς καὶ ὄχι… μνημοσύνων καὶ γονυκλισιῶν! Τοῦ μίλησαν γιὰ τὶς μορφὲς τοῦ Γέροντα Σιλβέστρου καὶ τοῦ Ἁγίου Μακαρίου (Νοταρᾶ), πρώην ἐπισκόπου Κορίνθου, ποὺ βρίσκονταν στὴν Ὕδρα. Ἐκεῖ τοὺς συνάντησε ὁ Νικόλαος, καὶ πῆρε τὴν εὐλογία νὰ μονάσει στὸ Ἅγιο Ὅρος καὶ νὰ γνωρίσει τὴν Φιλοκαλικὴ παράδοση, στοιχεῖα τῆς ὁποίας εἶναι ἡ γιορτὴ τῆς Ἀνάστασης, ἡ ἄσκηση, ἡ νήψη (ἐσωτερικὴ ἐγρήγορση) καὶ ἡ καρδιακὴ προσευχή.

Ζήτησε τὴν εὐλογία τοῦ ἐπισκόπου καὶ τῆς μητέρας του (ὁ πατέρας του εἶχε κοιμηθεῖ). Παρ’ ὅτι ὁ ἐπίσκοπος τὸν ἤθελε κοντά του, δὲν τὸν ἐμπόδισε. Μὲ τὴν μητέρα του συμφώνησαν τὴν ἡμέρα τῆς ἀναχώρησής του νὰ τὴν ἀνεβάσει στὴν Ι. Μ. Χρυσοστόμου τοῦ νησιοῦ. Ὅταν αὐτὸ ἔγινε καὶ κατέβηκε στὴν παραλία γιὰ νὰ πάρει τὸ πλοιάριο, αὐτὸ ἀναχώρησε χωρὶς νὰ προλάβει ν’ ἀνέβει. Ὁ ἀποφασισμένος Νικόλαος κολυμπώντας ἀνάγκασε μετὰ ἀπὸ ὥρα νὰ γυρίσουν νὰ τὸν πάρουν…Ἡ μητέρα του ἀργότερα κάρηκε μοναχὴ μὲ τὸ ὄνομα Ἀγάθη!


Δ . Στὸ Ἅγιο Ὅρος

Ὁ Νικόλαος σὲ πελάγη εὐτυχίας, φτάνει τὸ 1775, στὸ ἅγιο Ὅρος, στὴ Ι. Μ. Διονυσίου. Οἱ συστατικὲς ἐπιστολὲς τοῦ Γερο - Σίλβεστρου πολὺ τὸν βοήθησαν. Γνώρισε τοὺς κολλυβάδες ἀδελφοὺς Σκουρταίους καὶ τὸν ἀσκούμενο στὴν καλύβα τῆς καψάλας μοναχὸ Εὐθύμιο, ἀργότερα παραδελφό του καὶ βιογράφο του.

Μετὰ ἀπὸ λίγους μῆνες στὴ Ι. Μ. Διονυσίου καὶ οἱ ἀρετὲς του ἀνάγκασαν τὸν ἡγούμενο νὰ τόν κείρει μικρόσχημο μοναχό, μὲ τὸ ὄνομα Νικόδημος. Μετὰ ἀπὸ δυὸ χρόνια (1777) ἔφτασε ὁ πρώην Κορίνθου ἅγιος Μακάριος στὸ Ὅρος καὶ ἔμεινε στὸ κελὶ «Ἅγιος Ἀντώνιος». Ἀπὸ ἐκεῖ μήνυσε στὸ Νικόδημο γιὰ συνάντηση.

Μὲ εὐλογία ἔφτασε ἐκεῖ καὶ ὁ ἅγιος τοῦ ἐμπιστεύτηκε νὰ συντάξει προοίμιο στὴ «Φιλοκαλία» καὶ τὸν «Εὐεργετινό» καὶ νὰ διορθώσει τυχὸν ὀρθογραφικὰ σφάλματα. Παρέλαβε ἀκόμη καὶ τὸ πόνημα περὶ «Συνεχοῦς Θείας Μεταλήψεως» γιὰ νὰ τὸ πλατύνει μὲ ὑποσημειώσεις. Τὸ βιβλίο μάλιστα «Φιλοκαλία τῶν Ἱερῶν Νηπτικῶν», ποὺ ἀποτελεῖ ἀνθολογία πατερικῶν κειμένων, εἶναι ἔργο τοῦ ἴδιου τοῦ πρώην Κορίνθου ἁγίου Μακαρίου, ὁ ὁποῖος τὸ παρέδωσε στὸν ἅγιο Νικόδημο, τὸ 1777, «πρὸς πληρεστέραν ἐπεξεργασίαν, συμπλήρωσιν καὶ ἔκδοσιν», καὶ ἐξεδόθη τὸ 1782 στὴν Βενετία. Ὅλα αὐτὰ ἔγιναν σ’ αὐτὸ τὸ κελὶ καὶ μὲ τὶς συχνὲς ἐπισκέψεις τοῦ Εὐθύμιου…

Ὅταν τελείωσε αὐτὰ τὰ σημαντικὰ ἔργα γιὰ τὸ δοῦλο Ὀρθόδοξο Γένος, ἦλθε στὸ κελὶ τοῦ Εὐθύμιου στὴν Καψάλα (1778). Ἐκεῖ ἀποκάθαρε τὰ ἀβλεπήματα στὴν «Ἀλφαβηταλφάβητο» ἤ «Παράδεισο» τοῦ ἁγίου Μελετίου τοῦ Ὁμολογητῆ. Τὸ ἑπόμενο ἔτος (1779), ἐπανῆλθε πάλι στὴ Μονὴ τῆς Μετανοίας του. Ἐκεῖ ἔμαθε γιὰ τὴν φήμη τοῦ κοινοβιάρχου ὁσίου Παϊσίου Βελιτσόφσκι, ὅπου εἶχε στὴν Μολδαβία χίλιους μοναχούς, ποὺ τοὺς δίδασκε τὴν νοερὰ προσευχή. Πῆρε εὐλογία νὰ τὸν ἐπισκεφθεῖ, ἀναχώρησε, ἀλλὰ τὸ πλοῖο προσάραξε στὴ Θάσο καὶ ἔτσι ὁ θεῖος Νικόδημος ἐπέστρεψε στὸ ὄρος γιὰ νὰ φωτίσει τὸ Γένος ποὺ στέναζε.

Ἐπιστρέφοντας ἀσκήτεψε δυὸ χρόνια στὴν ἔρημο τῆς Καψάλας (1779-1781) στὴν καλύβα τοῦ Ἁγίου Ἀθανασίου, ὅπου ἔγινε ὑποτακτικός τοῦ Πελοποννήσιου μοναχοῦ Ἀρσενίου τοῦ Κολλυβᾶ, τὸν ὁποῖο εἶχε γνωρίσει στὴ Νάξο. Ἡ ἄσκηση καὶ ἡ ταπείνωσή του αὐτὸ τό διάστημα ἦταν ἀπερίγραπτες…



Ε . Στὴν Σκυροπούλα

Πολλὲς φορὲς θελγόταν ἀπὸ τὸν ἔρωτα τῆς ἀναχώρησης καὶ ἔλεγε: «Πᾶμε πατέρες μου σὲ κανένα ἐρημονήσι γιὰ νὰ γλιτώσουμε ἀπὸ τὸν κόσμο». Ἔτσι τὸ 1781 (32 ἐτῶν), φτάνει μὲ τὸν γέροντά του στὸ ἄνυδρο ἐρημονήσι τῆς Σκυροπούλας, βόρεια τῆς Εὔβοιας. Σύντομα ὁ γέροντάς του Ἀρσένιος ἐπέστρεψε στὸν Ἄθωνα, ὁ ὅσιος ὅμως ἔσπερνε χειρονακτικὰ λίγο σιτάρι καὶ μὲ λίγο νερὸ εἶχε τροφὴ γιὰ ὅλο τὸ χρόνο. Ροῦχα τοῦ ἔστειλε ὁ ἐξάδελφός του, ἐπίσκοπος Εὐρίπου Ἱερόθεος, ἀπὸ τὴν Κύμη. Στὶς τρομερὲς δυσκολίες τῆς ἄσκησης ἦλθε νὰ προστεθεῖ ἡ ὑπερβολικὴ πίεση τοῦ Ἱερόθεου νὰ …συγγράψει «συμβουλευτικὸ ἐγχειρίδιο γιὰ Ἀρχιερεῖς»…

Στὸ τέλος ταπεινὰ τὸ ἀποδέχτηκε, τὸ ὁποῖο ἔγραψε μὲ σημειώσεις καὶ παραπομπές, ὅλες ἀπὸ μνήμης! Οἱ δαίμονες σὲ ἀντιπερισπασμὸ δὲν τὸν ἄφηναν σὲ …χλωρὸ κλαρί…



Στ . Μεγαλόσχημος

Αὐτὸ τὸν καιρὸ μετὰ ἀπὸ δυὸ χρόνια φοβερῆς ἄσκησης, ἐπέστρεψε στὸ κελὶ τοῦ παραδέλφου του Ἱερομόναχου Εὐθύμιου στὸν Ἄθωνα. Ἐπιθυμοῦσε περισσότερες μοναχικὲς ὑποχρεώσεις, ζήτησε καὶ πῆρε τὸ Μέγα καὶ Ἀγγελικὸ Σχῆμα ἀπὸ τὸν γέροντα τοῦ Εὐθυμίου, Δαμασκηνὸ Σταυρουδᾶ τὸν Κολυβᾶ. Ἦταν τὸ 1783 (34 ἐτῶν).

Μὲ τὴν ἄδεια τοῦ γέροντά του ἀγόρασε ἄλλο κελί, στὸ ὕψωμα τοῦ Κυριακοῦ Ναοῦ. Σύντομα σὲ διπλανὰ κελιὰ ἔφτασαν ἀρκετοὶ μοναχοί, γιὰ νὰ παίρνουν κι αὐτοὶ ἀπὸ τὰ χαρίσματά του.

Τὸ 1784 δέχτηκε πάλι ἐπίσκεψη τοῦ φίλου του Ἁγίου Μακαρίου γιὰ νὰ παραφράσει τὰ «ἅπαντα τοῦ Ἁγίου Συμεὼν τοῦ Νέου Θεολόγου». Ὁ δεινὸς ἑρμηνευτὴς τελείωσε τὸ ἔργο τὸ 1790 τὸ ὁποῖο καλλιγράφησε καὶ ἐξέδωσε μὲ προτροπὴ του ὁ φίλος του Κολλυβᾶς Ἱερομόναχος Διονύσιος Ζαγοραῖος τὸ 1790.

Τὴν ἐποχὴ αὐτὴ ἔγραψε τὸ «Ἐξομολογητάριον» γιὰ βοήθεια τόσο τῶν ἐξομολόγων, ὅσο καὶ τῶν μοναχῶν. Ἀργότερα ἔγραψε τὸ «Θεοτοκάριο», ὅπου συμπεριέλαβε ὀνομαστῶν ὑμνογράφων κανόνες πρὸς τὴν Κυρία Θεοτόκο, σὲ ὅλους τούς ἤχους. Τὸ βιβλίο αὐτὸ κάνει χρήση ἡ Ἁγία μας ἐκκλησία.
Ἔγραψε ἐδῶ καὶ τὰ ἐποικοδομητικὰ τοῦ συγγράμματα «Ἀόρατο πόλεμο» καὶ «Πνευματικὰ Γυμνάσματα».



Ζ . Νέα σκάνδαλα

Μέχρι τὴν ἐποχὴ ἐκείνη ζοῦσε ἀσκητικὰ καὶ εἰρηνικά. Ἤδη ἡ «Φιλοκαλία», ὁ «Εὐεργετινός» καὶ τὸ «περὶ συνεχοῦς θείας μεταλήψεως» κυκλοφοροῦσαν καὶ πολλοί τοῦ ὁμολογοῦσαν χάριτες γιὰ τὴν ὠφέλεια ποὺ ἀπολάμβαναν. Ὅμως δὲν ἦταν δυνατὸν νὰ μὴν περάσει καὶ τὸ καμίνι τῶν μεγάλων πειρασμῶν, τί ἅγιος θὰ ἦταν ἄλλωστε…

Τὸ βιβλίο γιὰ τὴν «Συνεχῆ Θεία Μετάληψη» βρῆκε ὅμως καὶ ἐχθρούς, γιατί ἐπὶ χρόνια θεωροῦσαν πολλοὶ ὡς ὀρθόδοξη Παράδοση τὸ ἀντίθετο!!! Ἕνας τέτοιος μοναχός, τὸ ἔστειλε στὸν Οἰκουμενικὸ Πατριάρχη Προκόπιο, μαζὶ μὲ ὅσες μποροῦσε κατηγορίες… Παροξύνθηκε ὁ πατριάρχης καὶ μὲ Σύνοδο, τὸ 1786, καταδίκασε τὸ βιβλίο καὶ τὸ νομιζόμενο συγγραφέα του Ἅγιο Μακάριο Νοταρᾶ καὶ ὅποιο Χριστιανὸ τὸ …διάβαζε!!! Οἱ φωτισμένοι Ἁγιορεῖτες ἀγωνίστηκαν ἐνάντια στὴ λάθος Συνοδικὴ ἀπόφαση καὶ πέτυχαν μὲ τὸν ἑπόμενο Πατριάρχη Νεόφυτο Ζ , τὴν ἄρση τῆς ἄδικης καταδίκης. Ἔτσι οἱ ἀντιφρονοῦντες ποὺ ἀκολουθοῦσαν «ὅτι ἧβραν» φιμώθηκαν…

Ὁ μισόκαλος ὅμως βρῆκε ἄλλο δρόμο γιὰ νὰ κτυπήσει τοὺς κολυβάδες. Κατηγόρησαν τὸν Νικόδημο, ὅτι πιστεύει ὅτι στὸν Ἅγιο Ἄρτο δὲν …εὑρίσκεται ὅλος ὁ Χριστός, ἀλλὰ τμῆμα Του, γι’ αὐτὸ ἐξ ἄλλου εἶναι ὑπὲρ τῆς συνεχοῦς θείας μεταλήψεως!!! Γιὰ νὰ καταλάβουμε τὸν σάλο ποὺ δημιουργήθηκε, ἀρκεῖ νὰ ἀναφέρουμε πὼς ἡ Ἱερὰ Κοινότητα τοῦ Ἁγίου Ὅρους ἀνακήρυξε τὸν Ἅγιο «Ὀρθοδοξότατο καὶ τῶν δογμάτων τῆς τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίας τρόφιμον…», μετὰ ἀπὸ 22χρονια!!! Μαζὶ μ’ αὐτὸ τὸ θέμα ἀναμοχλεύτηκε καὶ τὸ θέμα τῶν μνημοσύνων τὴν ἡμέρα τῆς ἑορτῆς τῆς Ἀναστάσεως, δήλ. τὴν Κυριακή…μὲ «παγίδα», ποὺ ἔστησαν στὸν ἅγιο Μακάριο!!!

Ἔτσι ἄρχισαν νέες ταραχὲς καὶ διωγμοί… Παρ’ ὅλα αὐτὰ ἤρεμος καὶ μὲ ἀγάπη πρὸς τοὺς συκοφάντες του, συνέχιζε τὸ πολλαπλὸ ἔργο του. Στὴν ἐρημικὴ Καψάλα, στὸ κελὶ τοῦ Ἁγίου Βασιλείου, ἔγραψε τὴν «Χρηστοήθεια» καὶ ἔκανε διορθώσεις στὰ «Ἐγκώμια τοῦ Ἐπιταφίου», κυρίως ὅμως ἔκανε συλλογὴ στὰ «ἅπαντα τοῦ Ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ», ἀλλὰ κάηκαν στὸ Τυπογραφεῖο τῆς Βιέννης μαζὶ μὲ ἐπαναστατικὰ κείμενα τοῦ Ρήγα Φερραίου… Στενοχωρήθηκε πολὺ γι’ αὐτὸ καὶ μετακόμισε τὸ 1789, κοντὰ στὸ γέρο-Λουκᾶ, δίπλα στὴν Ι. Μ. Παντοκράτορα.

Ἐκεῖ ἔκανε τὴν συλλογὴ καὶ σχολιασμὸ ὅλων τῶν Ἱερῶν Κανόνων, ποὺ ὀνομάστηκε «Πηδάλιο τῆς νοητῆς νηός». Ὁ λόγιος Ἀρχιμ. ἀπὸ τὰ Ἰωάννινα Θεοδώρητος, ποὺ μαζὶ μὲ τὸν Ἱεροκήρυκα Δωρόθεο τοῦ Πατριάρχη Νεόφυτου Ζ (ποὺ ἔδωσε τὴν ἔγκριση, μετὰ τὸ ταξίδι τοῦ Ἱερομονάχου Ἀγάπιου) πῆγαν στὴ Λειψία γιὰ τὴν ἐκτύπωση, ἔκανε ἀλλαγὲς στὰ σχόλια τόσο γιὰ τὰ μνημόσυνα, ὅσο καὶ γιὰ τὴ Συνεχῆ Θεία Μετάληψη… Καὶ πάλι ὁ μέγας κανονολόγος ἔφαγε «μαχαιριά», τώρα ἀπὸ τὸν «ψευδάδελφο» Θεοδώρητο…



Η . Ἔργα οἰκοδομῆς


Μετὰ ἀπὸ ἕνα χρόνο ἐπέστρεψε στὴν Καψάλα, κοντὰ στὴ θάλασσα, σὲ νέα καλύβα, τοῦ Ἁγίου Σεργίου. Ἦταν τότε 45 ἐτῶν, πλήρης ἀπὸ δημιουργικὴ δύναμη. Βρέθηκε ἐκεῖ ἀπὸ μοναχοὺς τόσο ἀπορροφημένος, ποὺ ξέχναγε καὶ τὴν μπουκιὰ στὸ στόμα του ἐπὶ ὧρες… Ἔγραψε στὸ κελὶ αὐτὸ διορθωμένο τὸ «Εὐχολόγιο», νέο «Ἐξομολογητάριο», «Ἑρμηνεία» στὶς 14 Ἐπιστολὲς τοῦ ἀπ. Παύλου, στὶς 7 Καθολικές, στὸ ψαλτήρι τοῦ Εὐθύμιου Ζυγαβινοῦ καὶ στὴ Στιχολογία τῶν ἐννέα Ὠδῶν, ποὺ ὀνόμασε «Κῆπο Χαρίτων».

Ποτὲ δὲν ἔμεινε ἀργός, οὔτε ἄφησε τὴν ἄσκηση καὶ τὴν ἀδιάλειπτο, μονολόγιστο καὶ νοερὰ προσευχή. Ποτὲ δὲν ἄφησε τὴν ἀγάπη του πρὸς τὸ πλήρωμα τῆς Ἐκκλησίας μὲ τὰ ἔργα οἰκοδομῆς… Τὰ ἔργα αὐτὰ τὰ εἶχε τελειώσει μέχρι τὸ 1799 (48 ἐτῶν).



Θ . Τὰ τελευταῖα χρόνια του

Τὸ 1800 βρισκόταν ἐξόριστος ὁ Πατριάρχης Γρηγόριος ὁ Ε΄, κοντὰ στὸν Νικόδημο. Ἐπειδὴ πολλοὶ χριστιανοὶ γινόντουσαν Μωαμεθανοὶ ἀπὸ τὴν πίεση τῶν Τούρκων, ἔφταναν ἀπ’ αὐτοὺς ἀρκετοὶ στὸ Ἅγιο Ὅρος νὰ συμβουλευτοῦν τὸν Πατριάρχη. Αὐτὸς τοὺς ἔστελνε στὴ συνέχεια στὸ Νικόδημο… Ἀνάμεσα σ’ αὐτοὺς ποὺ ἐμψυχώθηκαν εἶναι καὶ ὁ Νεομάρτυρας Κωνσταντῖνος ὁ Ὑδραῖος.
Ἐκείνη τὴν ἐποχὴ εἶχαν ἔλθει παπικοὶ γιὰ νὰ συζητήσουν δογματικὰ ζητήματα στὸ Ἅγιο Ὅρος. Ἡ Ἱερὰ κοινότητα τοὺς ἔστειλε στὸν Ἅγιό μας. Αὐτὸς ἐμφανίστηκε, ὅπως πάντα, ρακένδυτος καὶ τσαρουχοφόρος! Αὐτοὶ τὸ πῆραν γιὰ προσβολή. Δόθηκαν ἐξηγήσεις καὶ μετὰ ἔπαθαν τέτοια ἥττα στὴ συζήτηση ποὺ σιώπησαν καὶ τράπηκαν σὲ ἄτακτο φυγή…

Ὁ Νικόδημος ἔχει φτάσει σὲ ἡλικία 57 ἐτῶν (1805) καὶ τὸ χαλκέντερο κορμὶ του ἀρχίζει νὰ λυγίζει. Αἰσθάνεται τὴν ἀνάγκη κάποιας περιποίησης καὶ πηγαίνει στοὺς Σκουρταίους. Δὲν γηροκομεῖται, ἀλλὰ συνεχίζει νὰ ὠφελεῖ. Συντάσσει τώρα τὸν «Συναξαριστὴ τῶν 12 μηνῶν» μὲ ὑπομονὴ γιὰ 2 χρόνια!

Ἀπὸ λεπτότητα ἀναχωρεῖ καὶ πάλι γιὰ τὴν Καψάλα, κοντὰ σὲ εὐλαβῆ μοναχό. Τότε ξεσπάει καὶ ἄλλο κῦμα ἐπιθέσεων καὶ κατηγοριῶν, γιὰ τὴν συνεχῆ Θεία μετάληψη! Τότε ὅμως ἐπενέβη ἡ Ἱερὰ Κοινότητα καὶ προστάτεψε τὸ κῦρος του: «εἰ τις … ἀνοίγει στόμα καὶ λαλεῖ κατὰ τοῦ ἀνωτέρω διδασκάλου κυρ Νικοδήμου ἀδίκως καὶ συκοφαντικῶς, οὗτος προφανῶς ἐλεγχθείς, ὄχι μόνον θέλει παιδευθεῖ αὐστηρῶς ὑπὸ τῆς κοινῆς ἡμῶν Συνάξεως, ὁποίας τάξεως καὶ καταλόγου εἶναι, ἀλλὰ καὶ θέλει ἐξορισθεῖ τελείως καὶ τὸν ἱερὸν τοῦτον τόπον, ὡς σκανδαλοποιός».

Ἀλλὰ καὶ ὁ ἴδιος ἀναγκάστηκε νὰ ἀπολογηθεῖ γιὰ τὴν Ὀρθόδοξη πίστη του ἤρεμα…Συνέχισε μάλιστα μὲ διάθεση ψυχῆς τὸ ἔργο του μὲ ὀγκώδη βιβλία, τὸ «Ἑορτοδρόμιο» καὶ τὴν «Νέα κλίμακα»!



Ι . Ἡ συνοπτικὴ ἐργογραφία του

Ἡ ἀκτημοσύνη, ἡ παρθενία καὶ ὑπακοή, ἡ ἀδιάλειπτη προσευχή, ἡ ἐπιμονὴ στὴν ὀρθόδοξη λατρεία καὶ εὐχαριστία, ἡ ἀνάδειξη τοῦ ἀναστασίμου τῆς Κυριακῆς ἦταν οἱ κεντρικοὶ πυλῶνες τῆς ζωῆς του. Ἡ ἐπιμονή του στὴν ὀρθόδοξη πίστη, εἰδικὰ ἀπέναντι στὶς ἐκστρατεῖες προτεσταντῶν μισιοναρίων καὶ τῆς μεγάλης ἐπιρροῆς τῶν παπικῶν κυρίως στὶς Κυκλάδες, τὸν ὁδήγησαν νὰ χρησιμοποιήσει καὶ δικά τους ἔργα γιὰ τὴ στήριξη τῆς ὀρθόδοξης πίστης στοὺς ἐπιρρεπεῖς. Ἀναφέρω τὰ ἔργα ὁ «ἀόρατος πόλεμος» τοῦ Λορέντσο Σκουπόλι τοῦ τάγματος τῶν Θεατίνι καὶ τὰ «πνευματικὰ γυμνάσματα» τοῦ Ἰγνάτιου Λοϋόλα, ἱδρυτῆ τοῦ τάγματος τῶν Ἰησουϊτῶν, γιὰ τὰ ὁποία δέχεται σήμερα ἀδόκιμες καὶ ἄδικες ἐπιθέσεις.

Δὲν κατανοεῖται πλήρως δηλαδή, ὅτι ἡ κριτικὴ στάση, ποὺ ἔλαβαν ὅλοι οἱ «Κολλυβάδες» ἔναντι τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ Διαφωτισμοῦ, οἱ ὁποῖοι ἀπέρριψαν ἀπ’ αὐτὸν τὰ στοιχεῖα ἐκεῖνα ποὺ ἀπειλοῦσαν νὰ νοθεύσουν τὴν γνησιότητα τοῦ ἤθους καὶ τοῦ τρόπου ζωῆς τῶν ὀρθοδόξων καὶ γενικὰ τῶν Ἑλλήνων - Ρωμιῶν, χωρὶς νὰ τὸν ἀπορρίπτουν ὁλοτελῶς!

Ἔτσι ἡ κολλυβαδικὴ θεολογία μὲ μία τριανδρία ἁγίων, τὸν Νικόδημο Ἁγιορείτη, τὸ Ἀθανάσιο Πάριο καὶ τὸν Μακάριο Νοταρᾶ πέτυχε τὴν τροφοδότηση τοῦ ὑπόδουλου Γένους μὲ μία σειρὰ κειμένων πολιτισμικῆς αὐτοσυνειδησίας, μὲ κορυφαῖο αὐτὸ τῆς Φιλοκαλίας τῶν Ἱερῶν Νηπτικῶν Πατέρων (Βενετία 1782). Τὸ ἀσκητικὸ ἰδεῶδες τῆς Ὀρθοδοξίας, ποὺ γιὰ μία ἀκόμη φορά προῆλθε μέσα ἀπὸ τὸ μοναχισμό, ἔδινε στὴν ὑπόδουλη ρωμηοσύνη λόγο ὑπαρκτικῆς ἀφύπνισης στὶς οὐσιώδεις πνευματικὲς ἀνάγκες ποὺ τότε εἶχε.

Ὁ Γαλλικοῦ τύπου διαφωτισμός, πέρα ἀπὸ τὴν βίαιη εἴσοδο τοῦ ἀνερχόμενου καπιταλισμοῦ στὸ κοινωνικὸ ἐπίπεδο, ἀνεπτυγμένος μέσα στὴ φράγκικη καὶ φεουδαρχικὴ κληρικαλιστικὴ Γαλλία, προσπάθησε βίαια νὰ μεταφυτεύσει στὴν Ρωμιοσύνη καὶ πνευματικὰ ζητήματα, ὅπως: τὸ ἀντιεκκλησιαστικὸ καὶ ἀντικληρικὸ πνεῦμα, τὸν ἠθικισμὸ σὲ βάρος τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ γεγονότος, τὴν ἐναντίωση στὸν ἕως τότε παραδοσιακὸ τρόπο ἁγιογράφησης τῶν ὀρθοδόξων ναῶν καὶ τὴν χωρὶς φειδὼ μονόπλευρη ἔξαρση τῆς «ἀνάστασης» τῆς Ἀρχαίας Ἑλλάδας (νεοκλασικισμὸς – ἀρχαιολατρεία - νεοπαγανισμός).

Μὲ αὐτὸ τὸ μάτι λοιπὸν πρέπει νὰ ἰδωθεῖ καὶ ἡ τεράστια συγγραφικὴ δουλειὰ τοῦ ἁγίου μας μὲ πολυποίκιλα ἔργα καὶ μέσα σὲ ἀντίξοες συνθῆκες.

α. Ἁγιολογικά:

1. «Νέον Ἐκλόγιον», 1797 στὴν ἔρημο τῆς Καψάλας, ἔκδοση τὸ 1803.

2. «Νέο Μαρτυρολόγιο», 1797 στὴν ἔρημο τῆς Καψάλας, ἔκδοση τὸ 1799.

3. «Συναξαριστὴς τῶν Δώδεκα μηνῶν τοῦ Ἐνιαυτοῦ», 1805-1807, στὴν Ι. Μ. Παντοκράτορα.


β. Ἀπολογητικά:

1. «Ἀπολογία περὶ τῆς Κυρίας ἡμῶν Θεοτόκου», 1799 στὴν ἔρημο τῆς Καψάλας.

2. «Ὁμολογία Πίστεως», 1805 στὴν Ι. Σκήτη Παντοκράτορα.


γ. Ἀσκητικά:

1. «Φιλοκαλία τῶν ἱερῶν νηπτικῶν», 1777 στὶς Καρυές, ἔκδοση τὸ 1782.

2. «Εὐεργετινός», 1777 στὶς Καρυές, ἔκδοση τὸ 1794.

3. «Βίβλος Βαρσανουφίου καὶ Ἰωάννου», 1797 στὴ καλύβα Ἅγιος Βασίλειος στὴν ἔρημο τῆς Καψάλας, ἔκδοση τό 1805.


δ. Ἐποικοδομητικὰ – Ἠθικά:

1. «Περὶ συνεχοῦς θείας Μεταλήψεως τῶν ἀχράντων τοῦ Χριστοῦ Μυστηρίων», 1778 στό κελὶ Ἅγιος Ἀντώνιος, ἔκδοση τὸ 1794.

2. «Βιβλίον καλούμενον Ἀόρατος πόλεμος», 1785 στὴν Ι. Σκήτη Παντοκράτορα, ἔκδοση τὸ 1796.

3. «Πνευματικὰ γυμνάσματα», 1785 στὸ ἴδιο μέρος.

4. «Ἐπιτομὴ ἐκ τῶν Προφητανακτοδαυϊτικῶν ψαλμῶν», 1797 στὴ καλύβα Ἅγιος Βασίλειος (Καψάλα).

5. «Χρηστοήθεια», 1798 στὸ ἴδιο μέρος.


ε. Ἐρμηνευτικά:

1. «Αἱ δεκατέσσαρες Ἐπιστολαὶ τοῦ Ἀποστ. Παύλου», 1797 στὴ καλύβα Ἅγιος Βασίλειος, ἔκδοση τὸ 1804.

2. «Ψαλτήριον Εὐθυμίου Ζυγαβηνοῦ», 1797 στὸ ἴδιο μέρος.

3. «Κῆπος χαρίτων», 1798 στὸ ἴδιο μέρος.

4. «Ἑπτὰ καθολικαὶ ἐπιστολαί», 1799 στὸ ἴδιο μέρος.

5. «Νέα Κλῖμαξ», 1806 στὴν ἔρημο τῆς Καψάλας.

6. «Ἑορτοδρόμιον», 1806 στὸ ἴδιο μέρος.


στ. Θεολογικά:

1. «Ἀλφαβηταλφάβητος», 1778-1779 στὴν Ι. Σκήτη τοῦ Παντοκράτορα.

2. «Συμεὼν τοῦ Νέου Θεολόγου Ἅπαντα, 1784 στὴν Ι. Σκήτη τοῦ Παντοκράτορα καὶ συμπλήρωση τὸ 1794 στὴ καλύβα Ἅγιος Βασίλειος.

3. «Ἅπαντα Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ»,1787 στὴ Καψάλα.


ζ. Ποιμαντικὰ – κανονικά:

1. «Συμβουλευτικὸν ἐγχειρίδιον περὶ φυλακῆς τῶν πέντε αἰσθήσεων», 1781-1782 στὸ τόπο ἐξορίας του, δηλ. στὴν ἐρημόνησο Σκυροποῦλα Βορείων Σποράδων, ἔκδοση τὸ 1801.

2. «Ἐξομολογητάριον», 1784 στὴ Ι. Σκήτη τοῦ Παντοκράτορα καὶ συμπλήρωση τὸ 1794 στὴ καλύβα Ἅγιος Βασίλειος.

3. «Πηδάλιον», 1793 στὴ καλύβα τοῦ γερο-Λουκᾶ Ι. Μ. Παντοκράτορα, ἔκδοση τὸ 1800.


η. Ποιητικά:

1. Ἐπιγράμματα – Ποιήματα.

2. Λειτουργικοὶ Ὕμνοι καὶ Ἐγκώμια.

3. «Νέον Θεοτοκάριον κλπ. 1795 στὴν Ι. Σκήτη Παντοκράτορα.




ια . Ἡ κοίμησή του

Τὸ 1809, στὶς 23 Ἀπριλίου, ἑορτὴ τοῦ Ἁγίου Γεωργίου, ἦλθε πολὺ βεβαρημένος στοὺς Σκουρταίους. Ἐπανῆλθε στὴν Καψάλα κοντὰ στὸν Εὐθύμιο. Ἀποφάσισαν καὶ οἱ δυὸ νὰ πᾶνε στὸ κοινόβιο, ποὺ εἶχε ἱδρύσει στὴ Σκιάθο ὁ κολυβᾶς Νήφων ἀπὸ τὴν Νάξο, γιὰ περισσότερη περίθαλψη. Ὅμως οἱ Σκουρταῖοι δὲν τὸ ἐπέτρεψαν καὶ ἔμεινε σ’ αὐτούς. Σὲ λίγο ἀσθένησε βαριὰ καὶ ἄρχισε νὰ προετοιμάζεται γιὰ τὸ μεγάλο ταξίδι…

Στὶς 5 Ἰουλίου εἶχε πιαστεῖ τὸ δεξί του χέρι στὴν Ι. Μ. Κουτλουμουσίου καὶ στὴν ἐπιθανάτιο κλίνη ἔδινε τὶς τελευταῖες του εὐλογίες καὶ ζητοῦσε τὴν συγχώρεση τῶν ἀδελφῶν…

Κατὰ τὴν Ἀνατολὴ τοῦ ἥλιου στὶς 14 Ἰουλίου 1809 παρέδωσε τὸ πνεῦμα του, σὲ ἡλικία μόνο 60 ἐτῶν. Τάφηκε ἔξω ἀπὸ τὸ κελὶ τῶν Σκουρταίων.

Κοιμήθηκε λοιπὸν ὁ ἕνας ἀπὸ τοὺς δυὸ μεγάλους γίγαντες, ποὺ ὡσὰν Ἄτλαντες κράτησαν τὸ Γένος στοὺς ὤμους τους. Ὁ ἄλλος στύλος ἦταν ὁ Ἅγιος Κοσμᾶς ὁ Αἰτωλός.

Τὴν εἴδηση τῆς κοιμήσεώς του μὲ θλίψη ἔμαθε ὁ ἐκκλησιαστικός, θεολογικός, μοναστικὸς καὶ ὄχι μόνο, κόσμος τῆς ἐποχῆς του. Σημειώνει ὁ χρονογράφος σχετικὰ μὲ τὴν κοίμηση τοῦ ἁγίου Νικοδήμου: «Ἀνατέλλοντος τοῦ αἰσθητοῦ ἡλίου, εἰς τὴν γῆν, ἐβασίλευσεν ὁ νοητὸς ἥλιος τῆς Ἐκκλησίας τοῦ Χριστοῦ. Ἔλειψεν ὁ πύρινος στύλος, ὁ ὁδηγῶν τὸν νέον Ἰσραὴλ εἰς εὐσέβειαν. Ἐκρύβη ἡ νεφέλη ἡ δροσίζουσα τοὺς τηκομένους τῷ καύσωνι τῶν ἁμαρτιῶν».

Εἶναι ἀκόμη χαρακτηριστικὴ καὶ ἡ σκέψη τὴν ὁποία ἐξέφρασε τότε ἕνας Χριστιανός. «Πατέρες μου, καλύτερον ἦτο νὰ ἀπέθνησκαν σήμερα χίλιοι χριστιανοὶ καὶ ὄχι ὁ Νικόδημος».

Κατὰ καιρούς, πολλὰ ἐγκώμια γράφτηκαν γιὰ τὸν Ἅγιο Νικόδημο, ὅπως: «Ὑπῆρξε ὁ μέγιστος τῶν μονασάντων ἀπὸ συστάσεως τοῦ Ἁγίου Ὅρους». «Ὑπῆρξε ὁ πάντοτε πενίᾳ τρυχόμενος καὶ γιγαντωθείς πρὸ τῆς ἀσήμου ἡμῶν γενεᾶς».

Κατὰ τὸν V. Grumel, «ὑπῆρξε κανονολόγος, λειτουργιολόγος, ἁγιογράφος, δηλαδὴ ἑρμηνευτής τῶν Γραφῶν, ἀσκητικὸς συγγραφεύς, ἐκδότης βιβλίων, εἰς τῶν πλέον γονίμων συγγραφέων καὶ ἀναμφιβόλως ὁ πλέον φιλόπονος Μοναχός, παρὰ τοῦ ὁποίου δοξάζεται ἡ ἑλληνικὴ Ἐκκλησία».

Κατὰ τὸν Θ. Σπεράντσον, ὁ Ἅγιος Νικόδημος ὑπῆρξε πρόδρομός τῆς ἐθνικῆς παλιγγενεσίας.
Ὁ Γάλλος Καρδινάλλιος Luis Petit γράφει πὼς ὁ Νικόδημος μὲ τὰ βιβλία του ἀντικατέστησε τὸ ζωντανὸ κήρυγμα τοῦ Κοσμᾶ τοῦ Αἰτωλοῦ καὶ χαρακτήρισε τὸ κίνημα τῶν «Κολλυβάδων» ὡς «δεῖγμα ἀφυπνιζόμενης ζωῆς τοῦ ἑλληνικοῦ ἔθνους».

Ὁ Ἱερὸς Νικόδημος ἀναμφίβολα ὑπῆρξε ὁ κορυφαῖος ἐκφραστὴς τοῦ ὁσιακοῦ βίου καὶ ἡ θύρα ποὺ ὁδηγεῖ στὴν ὀρθόδοξη πνευματικότητα. Εἶναι ὁ ἐξαίσιος θεολόγος καὶ ὁ ἀσίγαστος διαχρονικὸς διδάσκαλος τῆς Ὀρθοδοξίας καὶ τοῦ Γένους. Ἀποτελεῖ πολὺ σπάνιο φαινόμενο συνδυασμοῦ θείων χαρισμάτων, ἁγιότητος βίου, ἄσκησης καὶ συγγραφικῆς παραγωγῆς.


ιβ . Ἀναγνώριση τῆς ἁγιότητας

Κάτω ἀπὸ τὴν πρώτη εἰκόνα τοῦ ἁγίου Νικοδήμου τοῦ Ἁγιορείτου, ποὺ δημοσιεύθηκε τὸ 1819 στὴν πρώτη ἔκδοση τοῦ ἔργου τοῦ «Ἑρμηνεία τῶν ΙΔ Ἐπιστολῶν τοῦ Ἀποστόλου Παύλου», ὑπάρχει ἕνα ἐπίγραμμα - λεζάντα, τὸ ὁποῖο ἀναφέρει ἐπὶ λέξει: «Τὶς Νικόδημος, οὗ κλέος μέγα - ἐν Ὀρθοδόξοις καὶ σοφοῖς Ὄρους Ἄθω - ὃς τῆνδε Βίβλον εὐφυῶς τάξε, φίλε - Νάξιος ἀνήρ. Εὖγε τῆς εὐφυΐας».

Μὲ αρ. Πρωτ. 1717/31-5-1955, ὁ Πατριάρχης Ἀθηναγόρας μαζὶ μὲ τὴν Σύνοδο ἀναφέρει πὼς «…ἐξ ὀνόματος καὶ πάντων τῶν ἐν Ἁγιωνύμῳ Ὄρει ἐνασκουμένων Ὁσιοτάτων Μοναχῶν, ὑπέβαλε ὁ τοῦ ἐν Καρύοις Κελλίου Λαυριώτης Γέρων Ἀνανίας, αἰτούμενος ὅπως, ἡ ἐπέτειος τοῦ θανάτου αὐτοῦ καθιερωθεῖ ἐν τιμῇ Ἁγίου, ἔγνωμεν, συνοδᾶ τοῖς πρὸ ἡμῶν θείοις Πατράσι … Δι’ ὅ καὶ θεσπίζομεν Συνοδικῶς καὶ διοριζόμεθα καὶ ἐν Ἁγίῳ διακελευόμεθα Πνεύματι, ὅπως ἀπὸ τοῦ νῦν καὶ εἰς τὸν ἑξῆς αἰῶνα τὸν ἅπαντα, Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης συναριθμεῖται τοῖς ὀσίοις καὶ Ἁγίοις τῆς Ἐκκλησίας ἀνδράσιν, ἐτησίοις ἱεροτελεστίαις καὶ ἁγιαστίαις τιμώμενος καὶ ὕμνοις ἐγκωμίων γεραιρόμενος τῆ ιδ΄ Ἰουλίου ἐν ἧ μακαρίως πρὸς τὸν Κύριον ἐξεδήμησεν…».

Ὁ ἅγιος Νικόδημος ἑορτάζει κατὰ τὴν καθιερωμένη Πανήγυρη τῆς 14ης Ἰουλίου.
Ἐπίσης ἑορτάζει τὴν πρώτη Κυριακὴ τοῦ Σεπτεμβρίου, κατὰ τὴν Σύναξη τῶν Πέντε Ἁγίων τῆς Παροναξίας ποὺ καθιερώθηκε πρόσφατα καὶ ἡ ὁποία τελεῖται στὸ νεόδμητο Ι. Ναὸ τῶν Ναξίων Ἁγίων Νικοδήμου τοῦ Ἁγιορείτου καὶ Νικολάου τοῦ Πλανᾶ, στὴν πόλη τῆς Νάξου. Ἐπίσης ἑορτάζει τὴν Τρίτη Κυριακὴ τοῦ Σεπτεμβρίου στὴν Πάρο, ὅπου ἐπίσης τελεῖται ἡ Σύναξη τῶν Ἁγίων.

Οἱ Ἀσματικὲς Ἀκολουθίες τοῦ Ἁγίου Νικοδήμου, οἱ ὁποῖες εὑρίσκονται σὲ λειτουργικὴ χρήση, συντάχθηκαν ἀπὸ τὸν ἀείμνηστο Ὑμνογράφο, Μοναχὸ Γεράσιμο Μικραγιαννανίτη, ἀπὸ τὸν πρώην Σέβ. Μητροπολίτη Πατρῶν κ. Νικόδημο, καθὼς καὶ ἀπὸ τὸν Ἀρχιμ. Νικόδημο Παυλόπουλο, Ἡγούμενο τῆς Ι. Μονῆς Λειμῶνος Λέσβου.



ιγ . Ἀποφθέγματα


1. «…Διότι καὶ ὁ διάβολος ἔχει μεγάλην συγγένειαν καὶ οἰκείωσιν πρὸς τὴν φαντασίαν καὶ σχεδὸν ἐξ ὅλων τῶν δυνάμεων τῆς ψυχῆς, αὐτὴν ἔχει ἐπιτηδειότερον ὄργανον διὰ νὰ παραπλανᾶ τοὺς ἀνθρώπους καὶ νὰ ἐνεργεῖ τὰ πάθη καὶ τάς κακίας του. Ἔχει μεγάλην οἰκείωσιν πρὸς αὐτήν.
Διότι καὶ αὐτός, νοῦς κτισθείς παρὰ τοῦ Θεοῦ πρότερον, ἁπλοὺς καὶ ἀσχημάτιστος καὶ ἀφάνταστος, ὡς οἱ λοιποὶ θεῖοι ἄγγελοι, ὕστερον ἠγάπησεν τὰ σχήματα καὶ τὴν φαντασίαν καὶ φαντασθείς νὰ θέση τὸν θρόνον του ὑπεράνω τοῦ οὐρανοῦ καὶ νὰ γίνει ὅμοιος τῷ Ὑψίστῳ, ἀπὸ ἀγγέλου φωτεινοῦ, ἔγινεν διάβολος σκοτεινός…. ». (Συμβουλευτικὸν ἐγχειρίδιον, σελ. 104).

2. «Ἀπὸ τὴν πολλάκις ρηθεῖσαν κακίαν τῆς φιλαυτίας, δηλαδὴ τῆς ἀγάπης καὶ ὑπολήψεως καὶ τιμῆς, ποὺ ἔχομεν εἰς τὸν ἑαυτόν μας, γεννᾶται μία ἄλλη κακία πού μᾶς προξενεῖ βαρυτάτην ζημίαν. Αὕτη εἶναι ἡ αὐθάδης κρίσις καὶ κατάκρισις ποὺ κάνομεν εἰς τὸν πλησίον, ἀπὸ τὴν ὁποίαν κατάκρισιν ἐρχόμεθα εἰς τὸ νὰ ἐξευτελίζωμεν ἀδελφούς, νὰ τοὺς περιφρονοῦμεν καὶ νὰ τοὺς ταπεινώνωμεν. …». (Ἀόρατος πόλεμος, σελ. 158).

3. « Εἰς τόπον χλόης ἐκεῖ μὲ κατεσκήνωσεν: Τόπος χλόης εἶναι ἡ πρακτικὴ ἀρετή, ὕδωρ δέ ἀναπαύσεως εἶναι ἡ θεωρητικὴ φιλοσοφία, κατὰ τὸν Ἅγιον Μάξιμον. Ἐκεῖ λοιπὸν λέγει ὁ καθεὶς ἀπὸ τοὺς ἐθνικούς, θέλει μὲ κατασκηνώσει ὁ Κύριος, ὅπου εἶναι τόπος χλόης. Ἐπέμεινε δὲ εἰς τὴν μεταφορὰν τοῦ ποιμένειν, ἐπειδὴ χλόη καὶ νερόν, αὐτὰ εἶναι ἡ εὐτυχία τοῦ ποιμνίου.
Θέλει νὰ εἰπῆ δὲ ὅτι κατέστησε ὁ Κύριος εἰς ἀπόλαυσιν νομῆς καὶ πνευματικῶν ἀγαθῶν. Νοεῖται δὲ καὶ ἄλλως, ὅτι τόπος χλόης εἶναι ἡ ἐκκλησία, χλόη δὲ εἶναι οἱ Χριστιανοί, ὁποῦ ἀνθοῦν εἰς τὴν Ἐκκλησίαν κατὰ τὴν ἀρετήν. Ἡ χλόην θέλεις νοήσεις τὴν πίστιν τῶν Χριστιανῶν, διὰ τί νεάζει καὶ ἀνθεῖ πάντοτε ὡσὰν τὴν χλόην, ἐπειδὴ ἡ τῶν Ἑλλήνων πλάνη ἐγήρασεν ὡσὰν τὸ χορτάρι καὶ ἐξηράνθη». (Ἑρμηνεία εἰς τοὺς Ψαλμούς, τόμ. Α , σελ. 344).

4. «…Φανερὸν εἶναι λοιπόν, ὅτι ἀφῆκε νὰ νοοῦμεν ἠμεῖς, πὼς ὁ Μέγας Βασίλειος μεταχειρίζεται τὴν Ἀκρίβειαν, αὐτὴ δέ, καὶ ἡ Οἰκουμενικὴ β , ἐμεταχειρίστηκαν τὴν Οἰκονομίαν, καὶ οὕτω δὲν φαίνεται καμμία ἀντίφασις, ἤ ἐναντιότης ἀνάμεσά των. Καὶ οὗτος μὲν ὁ λόγος τῆς Οἰκονομίας εἶναι ἡ πρώτη καὶ κυριωτέρα αἰτία, διὰ τὴν ὁποίαν αἱ σύνοδοι αὗται, ἄλλων μὲν αἱρετικῶν ἐδέχθησαν τὸ βάπτισμα, καὶ ἄλλων ὄχι. Κοντὰ δὲ εἰς τὸν λόγον τῆς Οἰκονομίας ἐστάθη καὶ δευτέρα αἰτία, διὰ τὴν ὁποίαν οὕτως ἐποίησαν.

Αὕτη δὲ εἶναι διότι, ἐκεῖνοι μὲν οἱ αἱρετικοί, τῶν ὁποίων ἐδέχθησαν τὸ βάπτισμα, ἐφύλαττον ἀπαράλλακτον καὶ τὸ εἶδος, καὶ τὴν ὕλην τοῦ βαπτίσματος τῶν ὀρθοδόξων, καὶ ἐβαπτίζοντο κατὰ τὸν τύπον τῆς Καθολικῆς Ἐκκλησίας. Ἐκεῖνοι δὲ οἱ αἱρετικοί, τῶν ὁποίων τὸ βάπτισμα δὲν ἐδέχθησαν, ἐπαραχάραξαν τὴν τελετὴν τοῦ βαπτίσματος καὶ διέφθειραν, ἤ τὸν τρόπον τοῦ εἴδους, ταὐτὸν εἰπεῖν τῶν ἐπικλήσεων, ἤ τὴν χρῆσιν τῆς ὕλης, ταὐτὸν εἰπεῖν τῶν καταδύσεων καὶ ἀναδύσεων». (ΠΗΔΑΛΙΟΝ, Σχόλιο στὸν ΜΣΤ κανόνα τῶν Ἁγίων ἀποστόλων, σελ. 54).

5. «… Ἡ Κυριακὴ εἶναι ὀγδόη: Διότι μετὰ τὴν ἑβδόμην ἀριθμεῖται καὶ ὑπεραναβένηκε τὸν ἑβδοματικὸν καὶ ἰουδαϊκὸν σαββατισμόν, κατὰ τὸν Ἀθανάσιον κατὰ τὸν Βασίλειον, καὶ κατὰ τὸν Θεολόγον Γρηγόριον. Διότι καὶ ἡ ἐν τῇ Κυριακῇ γενομένη Ἀνάστασις τοῦ Κυρίου ὀγδόη ἐστίν, ἀριθμουμένη μετὰ τάς ἑπτὰ Ἀναστάσεις, τάς γενομένας πρὸ τῆς Ἀναστάσεως Αὐτοῦ, κατὰ τὸν Θεσσαλονίκης Γρηγόριον.
Ὀγδόη λέγεται ὅτι ὁ Κύριος ἀναστάς κατὰ τὴν ὀγδόην καὶ φανείς εἰς τοὺς Ἀποστόλους, πάλιν μετὰ ὀκτὼ ἡμέρας ἐφάνη εἰς αὐτούς, παρόντος καὶ τοῦ Θωμᾶ. Διατὶ αἱ μὲν ἄλλαι Δεσποτικαὶ ἑορταὶ μίαν μόνην φοράν τὸν χρόνον ἑορτάζονται, ἡ δὲ Κυριακὴ ἑορτάζεται εἰς κάθε ὀκτὼ ἡμέρας, καὶ ἀκολούθως ἑορτάζεται πενηνταδύω φοραὶς τὸν χρόνον. Ἰδού πόσον ἀνωτέρα καὶ ὑπερέχουσα τῶν ἄλλων ἑορτῶν εἶναι ἡ Κυριακή…» (Ὁμολογία Πίστεως).



ιδ . Βιβλιογραφία

1) ΕΝΟΡΙΑΚΟΣ ΠΑΛΜΟΣ Ι. Ν. Κοιμήσεως Ὀβρυάς, ἔτος 3ο, Ἀρ. Φύλλου 31, ΙΟΥΛΙΟΣ 1998.

2) ΕΝΟΡΙΑΚΟΣ ΠΑΛΜΟΣ Ι. Ν. Κοιμήσεως Ὀβρυάς, ἔτος 6ο, Αρ. Φύλλου 67, ΙΟΥΛΙΟΣ 2001.

3) ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΟΔΗΜΟΣ Ο ΑΓΙΟΡΕΙΤΗΣ, Ἀρχ. Νικοδήμου Παυλόπουλου, ΑΘΗΝΑ 1976.

4) ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΟΔΗΜΟΣ Ο ΑΓΙΟΡΕΙΤΗΣ, Μοναχοῦ Θεοκλήτου Διονυσιάτη, ἐκδ. ΑΣΤΗΡ, ΑΘΗΝΑ 1978.

5) ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΟΝ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟΝ, ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΟΔΗΜΟΥ ΤΟΥ ΑΓΙΟΡΕΙΤΟΥ, ἐκδ. Σχοινᾶ, ΒΟΛΟΣ 1983).

6) ΠΗΔΑΛΙΟ, Ἀγαπίου Ἱερομονάχου καὶ Νικοδήμου Ἁγιορείτου, ἐκδ. ΑΣΤΗΡ, ΑΘΗΝΑ 1982,

7) ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΕΙΣ ΤΟΥ ΨΑΛΜΟΥΣ, τόμοι 3, ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΟΔΗΜΟΥ ΤΟΥ ΑΓΙΟΡΕΙΤΟΥ, ἐκδ. ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΚΥΨΕΛΗ, ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 1979.

8) ΑΟΡΑΤΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ, ἐκδ. ΦΩΣ, ΑΘΗΝΑ 1973.

9) Π. Μ. Σωτήρχου, Αὐτὸς ὁ Μέγας, Ἅγιος Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης

10) Ἐνάντια στὴ Θρησκεία, Χρήστου Γιανναρᾶ, ἐκδ. Ἴκαρος, 2006.

11) Πρωτ. π. Γεωργίου Παπαβαρνάβα, http://www.parembasis.gr/2002/02_07_06.htm, Ἰούλιος 2002.

12) Ἀρχιμ. Ἀλέξανδρος Μαστράτος, http://www.i-m-paronaxias.gr/byzantine-monasteries/nikodimos_agioritis.html.

13) http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9D%CE%B9%CE%BA%CF%8C%CE%B4%CE%B7%CE%BC%CE%BF%CF%82_%CE%BF_%CE%91%CE%B3%CE%B9%CE%BF%CF%81%CE%B5%CE%AF%CF%84%CE%B7%CF%82

14) Album Φωτογραφιῶν τῆς ἱστοσελίδας rel.gr, http://rel.gr/photo/thumbnails.php?album=26&page=15,

15) Ο ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ ΜΟΝΑΧΙΣΜΟΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΑΓΙΟ ΝΙΚΟΔΗΜΟ ΤΟΝ ΑΓΙΟΡΕΙΤΗ,
Ἀρχιμ. ΓΕΩΡΓΙΟΥ Καθηγ. Ι. Μ. Ὁσίου Γρηγορίου, ΑΓΙΟΝ ΟΡΟΣ, http://www.pigizois.net/pneumatikoi_logoi/orthodojos_monaxismos.htm.

16) Ἅγιος Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης, http://forum.athos.gr/index.php?topic=1286.0, 20-11-2005.

17) http://www.agios-nikodimos.gr/

18) http://www.imd.gr/html/gr/section02/ellinismos/books/sunday/04.htm,

19) Κ. Καραϊσαρίδη, ὁ ἅγιος Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης καὶ τὸ λειτουργικό του ἔργο, Ἀθήνα, 1998.

20) Πρωτ. π. Γ. Μεταλληνοῦ, Ὅσιοι «Κολλυβάδες» κατὰ τοῦ Διαφωτισμοῦ,
Μία λαϊκὴ πνευματικὴ ἀντίδραση, ὁμιλία στὸ Βόλο,
hellas.ncsr.gr/eastorthodox/church_of_greece/Keim439/keim4395r.rtf.

21) Ἀθάνας. Ι. Καλαμάτα, Ἁγιότητα καὶ Διαφωτισμός, http://www.istoselides.gr/istoselides/article.php?sid=2446


Ἐπιμέλεια – Παρουσίαση: Π.Α.Μ.

 

 

 

Bookmark and Share

Πῶς ἰσορροποῦμε;

(Ἁπλοποιημένη μορφὴ κειμένου τοῦ Ἁγίου Νικοδήμου τοῦ Ἁγιορείτου περὶ τῶν βασικῶν ἐντολῶν τοῦ Εὐαγγελίου. Ὁ καλύτερος καθρέφτης, ὁ καθρέφτης τῆς Ἀγάπης τοῦ Θεοῦ. Ὅταν ἔρχονται τὰ προβλήματα, τὰ ψυχικὰ καὶ τὰ κοινωνικὰ, ἐκεῖ ρίχνουμε τὴν ματιά μας γιὰ νὰ μπορέσουμε νὰ βροῦμε τὴν ἰσορροπία μας· τὶ μᾶς φταίει.)

Ἀπαντᾶ ὁ Ἅγιος Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης